image-284002-lektiko.png

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Η γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών

Η γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών αποτελεί αξιοσημείωτο επίτευγμα. Το κίνητρο για να μάθουν να μιλούν είναι η επιτυχημένη επικοινωνία και η αλληλεπίδραση με το περιβάλλον τους. Τα παιδιά δέχονται τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος και ανάλογα με το αναπτυξιακό στάδιο, στο οποίο βρίσκονται, μαθαίνουν διαφορετικούς τρόπους για να εκφράζουν τα συναισθήματα, τις ανάγκες, τις επιθυμίες και τις ιδέες τους.

Επιπλέον, η κοινωνική και σχολική επιτυχία, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό, από τη σωστή ανάπτυξη των δεξιοτήτων λόγου και ομιλίας.

Τα πρώτα 6 χρόνια της ζωής των παιδιών είναι εξαιρετικά σημαντικά, καθώς αποτελούν την περίοδο, κατά την οποία σημειώνονται τα μεγαλύτερα βήματα στη γλωσσική ανάπτυξή τους.

Σε ηλικία 3 – 5 ετών, τα παιδιά μαθαίνουν να συνομιλούν, να υποβάλλουν και να απαντούν σε ερωτήσεις, να δίνουν και να ακολουθούν εντολές.

Μετά την ηλικία των 5 ετών, οι προτάσεις γίνονται όλο και πιο πολύπλοκες. Τα παιδιά αρχίζουν να χρησιμοποιούν λέξεις, όπως «πότε», «ενώ» και «από πότε», για να συνδέουν δύο ή περισσότερες ιδέες σε μία πρόταση. Επίσης, κατά κανόνα, τα παιδιά χρησιμοποιούν καταληπτή ομιλία, γύρω στα 4 χρόνια και παράγουν σωστά όλους τους ήχους, όταν γίνονται 6 ετών.

3 – 4 ετών
Το παιδί κατανοεί περίπου 1.500 – 2.000 λέξεις
Ανταποκρίνεται σε δύο άσχετες μεταξύ τους προφορικές εντολές («Βάλε το ποτήρι σου στο τραπέζι και κλείσε την τηλεόραση») και σε τρεις συσχετιζόμενες («Πάρε το κουτάλι σου, βάλτο στο πιάτο και φέρτο σ’ εμένα»)
Γνωρίζει χωροχρονικές έννοιες (μπροστά, πίσω, μεγάλο, μικρό, μέρα, νύχτα κ.ά.)
Παράγει περίπου 1.000 λέξεις
Ο μέσος όρος των λέξεων στις προτάσεις του είναι 4,4.
Χρησιμοποιεί σωστά τις περισσότερες καταλήξεις του Αόριστου, κάποιες καταλήξεις του πληθυντικού και τις προσωπικές και δεικτικές αντωνυμίες (εγώ, εμένα, εσύ, αυτός)
Αρχίζει να κάνει ερωτήσεις με «τι», «ποιος», «γιατί» και «πόσα»
Παράγει τους φθόγγους: π, μπ, ντ, κ, φ, γ
Γνωρίζει και κατονομάζει τη χρήση καθημερινών αντικειμένων
Γνωρίζει 8 – 15 μέρη του σώματος
Κάνει συχνά ερωτήσεις, ακόμη κι αν γνωρίζει την απάντηση
Συμπληρώνει απλές λεκτικές αναλογίες («Ο μπαμπάς είναι αγόρι. Η μαμά είναι κορίτσι»)
Αρχίζει να διευρύνει τις προτάσεις του, χρησιμοποιώντας το σύνδεσμο «και»
Χρησιμοποιεί το λόγο με ευκολία, προκειμένου να διηγηθεί μία ιστορία ή να μεταφέρει τις σκέψεις του στους άλλους
Αρχίζει να καταλαβαίνει τη σχέση αιτίου - αποτελέσματος

Πότε να ανησυχήσετε
Αν το παιδί δυσκολεύεται να σχηματίσει απλές προτάσεις
Αν το παιδί εκφράζεται με πολύ λίγες λέξεις ή δε χρησιμοποιεί καθόλου λέξεις
Αν η ομιλία του δε γίνεται κατανοητή από τους γονείς ή το ευρύτερο περιβάλλον
Αν δεν απαντά όταν το ρωτάνε κάτι, επαναλαμβάνει την ερώτηση
Αν το παιδί δυσκολεύεται να εκτελέσει απλές, προφορικές εντολές
Αν χάνει εύκολα το ενδιαφέρον του στο παιχνίδι και περιορίζεται στην επανάληψη κινήσεων ρουτίνας (βάζει στη σειρά τα ζωάκια, χωρίς να τα παίζει με αυτά)
Αν δεν ανταποκρίνεται όταν κάποιος το φωνάζει ή το ρωτά κάτι
Αν εμφανίζει επαναλήψεις συλλαβών, λέξεων και διακοπές στη ροή του λόγου


4 – 5 ετών
Το παιδί κατανοεί περίπου 2.500 – 3.000 λέξεις
Γνωρίζει τις έννοιες: ανάμεσα, πάνω – κάτω, βαρύ – ελαφρύ, σκληρό – μαλακό, ίδιο – διαφορετικό, μακρύ – κοντό
Παραλείπει και αντικαθιστά ήχους, κυρίως δύσκολων συμπλεγμάτων
Παράγει 2.000 λέξεις
Ο μέσος όρος των λέξεων στις προτάσεις του είναι 5,7
Χρησιμοποιεί τις γενικές κτητικές με συνέπεια (της γάτας, του σκύλου)
Παράγει σύνθετες προτάσεις
Χρησιμοποιεί σωστά και με συνέπεια τους πληθυντικούς των ουσιαστικών
Διηγείται γνωστές ιστορίες, χωρίς την ανάγκη εικόνων
Αρχίζει να κατανοεί τις έννοιες: τον άλλο μήνα, τον άλλο χρόνο, νωρίς το πρωί, μεσημέρι και εκφράσεις για τον καιρό
Μπορεί, όταν μιλά, να κάνει ευχές και υποθέσεις
Μπορεί να απαντήσει σε ορισμένα γιατί και πώς

Πότε να ανησυχήσετε
Αν το παιδί εκφράζεται με περιορισμένο αριθμό λέξεων και δυσκολεύεται να κατονομάσει αντικείμενα καθημερινής χρήσης, ζώα, φαγητά, κ.ά.
Αν η ομιλία του παιδιού γίνεται δύσκολα κατανοητή από γονείς, συγγενείς, συνομηλίκους, λόγω δυσκολιών στην άρθρωση
Αν το παιδί δυσκολεύεται να καταλάβει τους ενήλικες όταν του μιλούν και εκτελεί προφορικές εντολές, με τουλάχιστον δύο μέρη
Αν το παιδί κάνει πολλά γραμματικά λάθη (παραλείπει άρθρα, δε σχηματίζει χρόνους ρημάτων, δε χρησιμοποιεί αντωνυμίες, δε σχηματίζει πληθυντικούς ουσιαστικών, κ.ά.)
Αν δυσκολεύεται να παρακολουθήσει μία μικρή αφήγηση και να απαντήσει σε ερωτήσεις, σε σχέση με αυτό που κατάλαβε
Αν εμφανίζει επαναλήψεις συλλαβών, λέξεων και παρουσιάζει διακοπές, στη ροή του λόγου

5 + ετών

Το λεξιλόγιο του παιδιού περιλαμβάνει 2.000 – 3.000 λέξεις, ενώ το ίδιο κατανοεί 3.000 – 8.000 λέξεις
Το παιδί καταλαβαίνει προτάσεις μόνο του, χωρίς επιπλέον πληροφορίες, γύρω από μία γνωστή κατάσταση ή γεγονός. Επίσης, ακούει και κατανοεί κείμενα που διάβασε μεγαλόφωνα κάποιος άλλος. Ακόμη, μπορεί να απομνημονεύσει ποιήματα, παιχνίδια με τις λέξεις και μικρά κείμενα
Το παιδί αρθρώνει σωστά τους περισσότερους φθόγγους της γλώσσας
Μπορεί να τονίζει σωστά και μιλά αβίαστα, χωρίς παύσεις ή επαναλήψεις και με ικανοποιητική ταχύτητα
Οι προτάσεις μπορεί να είναι 6 ή περισσοτέρων λέξεων, απλές και πολύπλοκες. Το παιδί περιγράφει πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις, χρησιμοποιώντας επίθετα και μπορεί, όταν του ζητηθεί, να δώσει τον ορισμό κοινών λέξεων
Το παιδί εκφράζει εντυπώσεις, σκέψεις και επιθυμίες και μπορεί να δώσει την αιτία μιας πράξης, ενός γεγονότος ή συναισθήματος
Το παιδί αφηγείται με χρονική σειρά, γεγονότα ή καταστάσεις που βίωσε
Χρησιμοποιεί σωστά γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες
Κατανοεί τις έννοιες: πρώτος, τελευταίος, ολόκληρο, μισό. Επίσης, σχεδόν όλες τις αντωνυμίες και διακρίνει σε εικόνες, τις εποχές.

Πότε να ανησυχήσετε
Όταν μιλά μόνο με προτάσεις 3 – 4 λέξεων, για γεγονότα που συμβαίνουν τώρα
Δεν μπορεί ποτέ να απαντήσει ερωτήσεις για το χθες, το αύριο ή το πώς
Μιλά πολύ, αλλά τα λογάκια του μπορεί να είναι άσχετα με το θέμα
Δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί και ν’ ακούσει μία ιστορία ή περισσότερες από 4 – 5 προτάσεις, χωρίς να χάσει το ενδιαφέρον του
Δεν μπορεί να δώσει ορισμό ή περιγραφή απλών λέξεων
Παρουσιάζει πολλά και σύνθετα λάθη στην άρθρωση σε συνεχή λόγο, ώστε συνομήλικοι, γονείς και δάσκαλοι, να δυσκολεύονται να το καταλάβουν
Παραλείπει τη χρήση γραμματικών δομών
Παρουσιάζει άρνηση ή απογοήτευση, όταν προσπαθεί να επικοινωνήσει

Μήπως δεν μπορείτε να καταλάβετε το παιδί σας όταν μιλά; Νιώθετε ότι δυσκολεύεται να εκφραστεί; Ανησυχείτε μήπως δεν καταλαβαίνει όλα όσα του λέτε; Τότε είναι πιθανό, το παιδί σας να αντιμετωπίζει κάποια δυσκολία στο λόγο και οι πιο συνηθισμένες που προκαλούν ανησυχία στους γονείς είναι οι εξής:

Δυσκολίες στην άρθρωση

Ανάλογα με την ηλικία, στη οποία βρίσκεται κάθε παιδί, μαθαίνει να παράγει τους διάφορους ήχους της γλώσσας. Ακόμη και σε περιπτώσεις όπου δε συντρέχουν ειδικοί λόγοι, όπως απώλεια ακοής, ορθοδοντικά προβλήματα, διαφορές στην ανατομία του στόματος που μπορούν να επηρεάσουν τη σωστή παραγωγή των ήχων, παρατηρούνται αποκλίσεις από τον ενδεδειγμένο τρόπο άρθρωσης. π.χ για το σ, μπορεί να παράγεται, λανθασμένα, ως χ ή θ, το ρ ως λ ή γ, το κ ως τα, κ.ά.

Πότε να παρέμβετε

Αν παρατηρηθούν αλλοιώσεις που δεν έχουν την τάση να εξαλειφθούν από μόνες τους και παραμένουν όσο το παιδί μεγαλώνει, καλό είναι να αναζητήσετε τη γνώμη ενός ειδικού.


Τραυλισμός
Διακοπές στη ροή της ομιλίας, συνήθως, εμφανίζονται, στην ηλικία των 2 – 5 ετών, με τάση να έρχονται και να φεύγουν. Το παιδί που εμφανίζει φυσιολογικές διακοπές στη ροή της ομιλίας του, μπορεί να επαναλαμβάνει περιστασιακά ήχους, συλλαβές ή λέξεις, μία ή δύο φορές (πα-πα-πα). Οι διακοπές αυτές, μπορεί να περιλαμβάνουν και δισταγμούς, καθώς και τη χρήση συμπληρωματικών ήχων, όπως: <ε>, <αμ>.
Όλα αυτά, αποτελούν συνήθως, ενδείξεις ότι το παιδί εξασκείται και μαθαίνει να χρησιμοποιεί το λόγο, με νέους τρόπους. Αν οι διακοπές στη ροή της ομιλίας, εξαφανιστούν και μετά επανέλθουν, το παιδί μπορεί να διέρχεται μία νέα φάση λεκτικής ανάπτυξης. Επίσης, ο ενθουσιασμός, η πίεση, η φυσιολογική ασυμβατότητα εσωτερικού και εξωτερικού λόγου και η συναισθηματική φόρτιση, μπορεί να επηρεάσουν τη ροή της ομιλίας του παιδιού.
Αν λοιπόν, παρατηρήσετε επαναλήψεις, μόνο σε στιγμές χαράς, ενθουσιασμού ή φόρτισης και το παιδί δεν τις παρουσιάζει στις περισσότερες προτάσεις του, τότε δεν συντρέχει λόγος ιδιαίτερης ανησυχίας.

Πότε να παρέμβετε

Αν το φαινόμενο παρατηρείται συχνά (σε περισσότερο από το 10% των παραγόμενων συλλαβών) και συνοδεύεται από πολλαπλές επαναλήψεις ήχων ή συλλαβών (σ-σ-σ-σαλάτα, πα-πα-πα-παγωτό), επιμηκύνσεις (ααααλογο), παύσεις ή διακοπές στη φώνηση (πήγα σ-----την αυλή), θα ήταν καλό να ζητήσετε τη γνώμη ενός λογοθεραπευτή, ο οποίος θα αξιολογήσει το παιδί και συνεκτιμώντας παράγοντες όπως η κληρονομικότητα, ο χρόνος και ο τρόπος που εμφανίστηκαν τα πρώτα σημάδια και το ποσοστό παραγωγής τους, θα σας συμβουλεύσει ανάλογα.

Καθυστέρηση στην ομιλία

Συνήθως τον πρώτο χρόνο παρατηρούνται οι πρώτες λέξεις και μέχρι τα δεύτερα γενέθλια τα παιδιά, μπορούν να συνδυάζουν πλέον 2 – 3 λέξεις σχηματίζοντας απλές προτάσεις.
Βέβαια, υπάρχουν και παιδάκια, τα οποία μπορούν να αρχίσουν το λόγο και πριν από τους 12 μήνες και να έχουν γρηγορότερη εξέλιξη. Πολλές φορές όμως, παρατηρούνται μικρές ή μεγάλες καθυστερήσεις στη γλωσσική ανάπτυξη των παιδιών. Πρέπει όμως να διευκρινίσουμε, ότι δε συντρέχει λόγος ανησυχίας, αν ένα παιδάκι – και ιδιαίτερα αγόρι – δε μιλά με προτάσεις στην ηλικία των 2 ετών, καθώς ο χρόνος εμφάνισης του λόγου είναι μοναδικός και ποικίλλει από παιδί σε παιδί.

Πότε να παρέμβετε

Αν ένα παιδί έχει φτάσει στην ηλικία των 3 ετών και δε μιλά με προτάσεις, έχει πολύ περιορισμένο λεξιλόγιο ή παράγει πάρα πολύ λίγους ήχους, σε σημείο που να μη γίνεται κατανοητό από τους οικείους, πρέπει να ζητήσετε τη βοήθεια ενός ειδικού, προκειμένου να αξιολογήσει το παιδί και να σας συμβουλεύσει ανάλογα.